ISOM ve ISSprOM: oryantiring harita standartları
ISOM ve ISSprOM nedir, oryantiring haritalarında hangi ölçek, kontur aralığı ve renkler kullanılır?
Kısa cevap
ISOM ve ISSprOM, Uluslararası Oryantiring Federasyonu'nun (IOF) harita şartnameleridir. ISOM 2017-2 orman ve arazi haritalarını düzenler; temel ölçek 1:15 000, büyütülmüş ölçek 1:10 000 ve kontur aralığı 5 metredir. ISSprOM 2019-2 sprint ve kent haritaları içindir; ölçek 1:4 000'dir. Her iki standartta renkler ve semboller dünyanın her yerinde aynıdır. IOF, ISOM 2030 ve ISSprOM 2031 üzerinde çalışmaktadır.
Oryantiring haritalarının en büyük gücü evrensel olmalarıdır: Ankara’da çizilmiş bir haritayı Norveç’ten gelen bir sporcu, Norveç’te çizilmiş bir haritayı da Ankaralı bir sporcu aynı şekilde okur. Bunu sağlayan, Uluslararası Oryantiring Federasyonu’nun (IOF) harita şartnameleridir.
Hangi standart hangi harita için?
| Harita türü | Şartname | Ölçek | Tipik kullanım |
|---|---|---|---|
| Orman ve arazi | ISOM 2017-2 | 1:15 000 (1:10 000 büyütme) | Orta ve uzun mesafe, bayrak |
| Sprint, kent, kampüs | ISSprOM 2019-2 | 1:4 000 (özel durumda 1:3 000) | Sprint yarışları |
| Bisikletle oryantiring (MTB-O) | ISMTBOM | Araziye göre | MTB-O yarışları |
| Kayakla oryantiring (Ski-O) | ISSkiOM | Araziye göre | Ski-O yarışları |
| Okul bahçesi | ISSprOM tabanlı sadeleştirme | 1:500–1:2 000 | Beden eğitimi, okul etkinlikleri |
ISOM 2017-2: orman haritaları
- Temel ölçek 1:15 000’dir. Genelleştirme (neyin haritaya alınacağı) bu ölçeğe göre yapılır.
- 1:10 000 büyütme yaygındır; bu durumda çizgiler ve semboller oranlı olarak %150 büyütülür. Genç yaş grupları için büyütülmüş harita her zaman önerilir.
- Kontur aralığı 5 metredir. Çok düz arazide (eğim her yerde %5’ten az) 2,5 metre kullanılabilir.
- Minimum ölçüler tanımlıdır: çok küçük detaylar okunamayacağı için ya büyütülür ya da haritaya alınmaz.
ISSprOM 2019-2: sprint haritaları
Sprint yarışları kentlerde, parklarda ve kampüslerde yapılır; kararlar saniyeler içinde verilir. Bu nedenle ISSprOM:
- 1:4 000 ölçek kullanır (özel durumlarda 1:3 000),
- geçilemez nesneleri (yüksek duvar, çit, bina) çok net gösterir; bunları geçmek yasaktır,
- merdiven, geçit, çok katlı yapılar gibi kent detayları için özel semboller içerir.
Renkler
Her iki standartta renklerin anlamı aynıdır:
- Siyah: kayalar, patikalar, yapılar, insan yapımı nesneler
- Kahverengi: yer şekilleri (konturlar, çukurlar, tümsekler) ve asfalt/sert zemin (sprintte)
- Mavi: su
- Sarı: açık alan
- Beyaz: koşulabilir orman
- Yeşil: koşuyu yavaşlatan bitki örtüsü (açık, orta, koyu)
- Zeytin yeşili: özel alan, girilmez (sprintte ve ormanda)
- Mor: parkur (start üçgeni, kontroller, finiş) ve yasak alan işaretleri
Yeni standartlar yolda
IOF Harita Komisyonu, ISOM 2030’un ilk taslağını 2026 sonbaharında sunacağını duyurdu. Sprint şartnamesi için de ISSprOM 2031 revizyonu başladı; ulusal federasyonlar önerilerini 30 Ağustos 2027’ye kadar iletebilir. Revizyonun odağı renkler, grafik görünüm, sembol ölçüleri ve karmaşık kent yapılarının okunabilirliğidir.
Tüm sembollerin görselli Türkçe–İngilizce kataloğu için: Harita Standartları (ISOM).
Kanyon Orienteering ile
Kanyon Orienteering haritalarını ISOM 2017-2 ve ISSprOM 2019-2’ye göre çizer; yeni standartlar yürürlüğe girdiğinde haritaları günceller. Ayrıntılar: Harita Hizmetleri.
Sık sorulan sorular
ISOM ne demektir?
ISOM, International Specification for Orienteering Maps (Uluslararası Oryantiring Haritaları Şartnamesi) kısaltmasıdır. IOF'un orman ve arazi oryantiring haritaları için yayımladığı standarttır; yürürlükteki sürüm ISOM 2017-2'dir (son revizyon Ocak 2024).
ISSprOM ne demektir?
ISSprOM, International Specification for Sprint Orienteering Maps (Uluslararası Sprint Oryantiring Haritaları Şartnamesi) kısaltmasıdır. Kent, park ve kampüs gibi alanlarda yapılan sprint yarışlarının haritalarını düzenler; yürürlükteki sürüm ISSprOM 2019-2'dir.
Oryantiring haritasında kontur aralığı kaç metredir?
ISOM 2017-2'ye göre standart kontur aralığı 5 metredir. Eğimin her yerde %5'ten az olduğu çok düz arazilerde 2,5 metre kullanılabilir.
Neden 1:10 000 ölçekli haritalar da kullanılıyor?
ISOM'un temel ölçeği 1:15 000'dir, ancak okunabilirlik için 1:10 000 büyütme yaygındır. Bu durumda tüm çizgi ve semboller oranlı olarak %150 büyütülür. Genç yaş grupları ve masterlar için büyütülmüş harita önerilir.
Yeni harita standartları ne zaman gelecek?
IOF Harita Komisyonu, ISOM 2030'un ilk taslağını 2026 sonbaharında sunacağını açıkladı. ISSprOM 2031 revizyonu için ulusal federasyonlar önerilerini 30 Ağustos 2027'ye kadar iletebilir.
Kaynaklar ve ileri okuma
İlgili rehberler
- Oryantiring haritası nasıl yapılır?Oryantiring haritası yapımı adım adım - altlık veri, LiDAR, arazi etüdü, kartografi (OCAD, OpenOrienteering Mapper), kalite kontrol, süre ve maliyet.
- Oryantiring haritası nasıl okunur?Oryantiring haritasında renkler, semboller, ölçek, eş yükselti eğrileri ve kuzey çizgileri nasıl okunur? Yeni başlayanlar için adım adım rehber.
- Kontrol tanımları nasıl okunur?Oryantiring kontrol tanımları tablosu; sütunların anlamı, en sık semboller ve yeni başlayanlar için yazılı tanımlar.